Όταν το δόγμα πληγώνει

 

« “…Michael looked at me. “Do you think I’m in denial?”

“I don’t know for sure what you are,” I said. “I just wish you wouldn’t write such inaccurate things about gay people.”

“They aren’t inaccurate,” he said, sounding annoyed. …»

Η αφορμή για αυτό το κείμενο ξεκινά από την ιστορία του Michael Glatze.

Σε άρθρο του New York Times Magazine το 2011, με τίτλο My Ex-Gay Friend, ο Benoit Denizet-Lewis περιγράφει τη συνάντησή του, έπειτα από χρόνια, με έναν παλιό του φίλο: έναν άνθρωπο που όταν γνωρίζονταν αυτοπροσδιοριζόταν ως γκέι, υπήρξε ένθερμος ακτιβιστής για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων ανθρώπων και αργότερα άρχισε να δηλώνει ότι είχε «θεραπευτεί» από την ομοφυλοφιλία και είχε ακολουθήσει αυτό που ο ίδιος αντιλαμβανόταν ως «σχέδιο του Θεού». Επικολλημένο κείμενο

Ο Michael Elliot Glatze, γεννημένος το 1975, υπήρξε συνιδρυτής του Young Gay America και δημόσιος υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γκέι ανθρώπων. Στα τέλη της δεκαετίας των είκοσί του, έπειτα από προβλήματα υγείας και μία περίοδο έντονης υπαρξιακής αναστάτωσης, στράφηκε όλο και περισσότερο προς τη θρησκευτική αναζήτηση. Ο ίδιος άρχισε να συνδέει τη δυσφορία του με τον σεξουαλικό του προσανατολισμό και σταδιακά αποκήρυξε τη μέχρι τότε γκέι ταυτότητά του. Επικολλημένο κείμενο

Η ιστορία του παρουσιάστηκε αργότερα και στην ταινία I Am Michael.

Δεν με ενδιαφέρει εδώ να «διαγνώσω» εκ των υστέρων τον Michael ούτε να υποστηρίξω ότι γνωρίζω τι πραγματικά συνέβη μέσα του. Με ενδιαφέρει περισσότερο η σύγκρουση που μπορεί να γεννηθεί όταν δύο σημαντικές πλευρές της ταυτότητας ενός ανθρώπου μοιάζουν, μέσα στο περιβάλλον όπου βρίσκεται, να μην επιτρέπεται να συνυπάρξουν.

Ο πρώην σύντροφός του, Ben, κάνει στο άρθρο μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση: ότι ένας ριζοσπάστης queer ακτιβιστής και ένας φονταμενταλιστής χριστιανός μπορεί να φαίνονται εκ διαμέτρου αντίθετοι, αλλά να μοιράζονται κάποιες φορές την ίδια ανάγκη για μία απόλυτη και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια. Επικολλημένο κείμενο

Αυτό με βάζει σε μία διεργασία.

Δύο φαινομενικά αντίθετες ταυτότητες μπορούν κάποιες φορές να συναντιούνται στην ακαμψία, στην απολυτότητα και στην ανάγκη να υπάρχει μία μόνο αλήθεια που να εξηγεί τα πάντα.

Και αναρωτιέμαι τι θα μπορούσε να είχε συμβεί αν, εκείνη την περίοδο της ζωής του, ο Michael δεν αισθανόταν ότι έπρεπε να επιλέξει ανάμεσα στην πνευματικότητα και στη σεξουαλικότητά του.

Αν μπορούσε να είναι ταυτόχρονα γκέι και άνθρωπος με έντονη θρησκευτική ή πνευματική αναζήτηση.

Αν υπήρχε ένα θρησκευτικό πλαίσιο στο οποίο θα μπορούσε να μπει με τον φόβο του θανάτου, τις υπαρξιακές του αγωνίες και την ανάγκη του για νόημα χωρίς να του ζητηθεί, ρητά ή άρρητα, να αποκηρύξει ένα κομμάτι του εαυτού του.

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό.

Για αρκετούς ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους, η σχέση ανάμεσα στη θρησκευτικότητα και στην ταυτότητά τους μπορεί να εξελιχθεί σε μία βαθιά εσωτερική σύγκρουση, ιδιαίτερα όταν το θρησκευτικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν χαρακτηρίζει τη σεξουαλικότητα ή την ταυτότητα φύλου τους ως «αμαρτωλή», «λάθος», «αφύσικη» ή ως κάτι που χρειάζεται αλλαγή. Επικολλημένο κείμενο

Όταν πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στο ανήκειν και στον εαυτό σου

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα οδυνηρό όταν η θρησκευτική κοινότητα δεν είναι απλώς μία ιδεολογία.

Μπορεί να είναι το σπίτι.

Η οικογένεια.

Οι φίλοι.

Το αίσθημα του ανήκειν.

Η σχέση με τον Θεό.

Οι τελετουργίες μέσα στις οποίες κάποιος μεγάλωσε.

Οι απαντήσεις που έμαθε να δίνει σε ερωτήματα για τη ζωή, τον θάνατο, την απώλεια και το νόημα.

Και τότε η σύγκρουση δεν είναι απλώς:

«Συμφωνώ ή διαφωνώ με την Εκκλησία;»

Μπορεί να γίνει:

«Αν αποδεχτώ αυτό που είμαι, θα εξακολουθήσω να ανήκω;»

Ή ακόμη:

«Αν είμαι αυτό που είμαι, εξακολουθεί να υπάρχει χώρος για μένα στη σχέση μου με τον Θεό, στην οικογένειά μου και στην κοινότητά μου;»

Για έναν άνθρωπο που μεγαλώνει μέσα σε μία κοινότητα υψηλού ελέγχου, η απάντηση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επώδυνη.

Μπορεί να μάθει να κρύβεται.

Να ζει μία διπλή ζωή.

Να εμφανίζεται κοινωνικά ως ετεροφυλόφιλος ενώ αναζητά κρυφά σχέσεις ή σεξουαλικές εμπειρίες με ανθρώπους του ίδιου φύλου.

Να ζητά «πνευματική καθοδήγηση» για να απαλλαγεί από ένα κομμάτι του εαυτού του.

Να προσπαθεί για χρόνια να καταπιέζει τη σεξουαλικότητά του.

Να πιστεύει ότι η ίδια του η επιθυμία αποτελεί κίνδυνο για τη σχέση του με τον Θεό, την οικογένεια ή την κοινότητα.

Έχω συναντήσει και ανθρώπους οι οποίοι βρέθηκαν ακριβώς μέσα σε τέτοιου είδους συγκρούσεις. Ανθρώπους που χρειάστηκαν να απομακρυνθούν από θρησκευτικά πλαίσια για να μπορέσουν να ζήσουν μία σχέση ή να εκφράσουν ανοιχτά τη σεξουαλικότητά τους, κουβαλώντας όμως παράλληλα το ψυχικό κόστος πολλών χρόνων καταπίεσης. Επικολλημένο κείμενο

Και εδώ φτάνουμε στην έννοια του θρησκευτικού τραύματος.

Όταν η θρησκευτική εμπειρία γίνεται τραυματική

Η σκέψη για τον τίτλο αυτού του άρθρου συνδέεται και με το βιβλίο της θεραπεύτριας Laura E. Anderson When Religion Hurts You, στο οποίο εξετάζεται η εμπειρία ανθρώπων που έχουν πληγωθεί μέσα σε θρησκευτικά συστήματα υψηλών απαιτήσεων και υψηλού ελέγχου. Επικολλημένο κείμενο

Μία θρησκευτική εμπειρία μπορεί να γίνει τραυματική όταν περιλαμβάνει φόβο, ταπείνωση, απειλή, έλεγχο, κακοποίηση ή σοβαρή παραβίαση της σωματικής, συναισθηματικής, σεξουαλικής ή πνευματικής ασφάλειας ενός ανθρώπου.

Και αυτό μπορεί να συμβαίνει σε διαφορετικά επίπεδα.

Μπορεί κάποιος να βιώσει άμεσα κακοποιητικές θρησκευτικές πρακτικές, τιμωρία, απόρριψη ή περιθωριοποίηση.

Μπορεί μία προηγούμενη τραυματική εμπειρία να αποκτήσει θρησκευτικές συνέπειες — για παράδειγμα, ένας γκέι άνθρωπος να θεωρεί ότι για να συνεχίσει να ανήκει στη θρησκευτική του κοινότητα χρειάζεται να καταπιέσει πλήρως τη σεξουαλικότητά του.

Και μπορεί ακόμη και η ανταπόκριση της ίδιας της κοινότητας σε ένα ήδη υπάρχον τραύμα να λειτουργήσει επανατραυματικά. Επικολλημένο κείμενο

Η εμπειρία αυτή μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική ψυχική δυσφορία: άγχος, ντροπή, ενοχή, συμπτώματα μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη, δυσκολίες στις σχέσεις, στη σεξουαλικότητα και στην εικόνα του εαυτού.

Και, όπως κάθε τραυματική εμπειρία, δεν περιορίζεται απαραίτητα σε μία ανάμνηση.

Μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος σχετίζεται με τον εαυτό του, με το σώμα του, με την απόλαυση, με τους άλλους και με ολόκληρη την ιδέα του ανήκειν.

Το σώμα και η σεξουαλικότητα ως πεδία ελέγχου

Τα συστήματα υψηλού ελέγχου συχνά θέτουν αυστηρούς κανόνες γύρω από το σώμα, τη σεξουαλικότητα, το φύλο και τις σχέσεις.

Η Laura Anderson παρατηρεί ότι όταν ένα σύστημα αποκτά έντονο έλεγχο πάνω στο σώμα και στη σεξουαλικότητα ενός ανθρώπου, αποκτά ταυτόχρονα πρόσβαση σε μία εξαιρετικά προσωπική πλευρά της ζωής και της ταυτότητάς του. Επικολλημένο κείμενο

Και εδώ η συζήτηση δεν αφορά απλώς διαφορετικές ηθικές πεποιθήσεις.

Αφορά το τι συμβαίνει όταν μία πεποίθηση μετατρέπεται σε καταναγκασμό.

Όταν ένας άνθρωπος καλείται να αρνηθεί τον εαυτό του για να παραμείνει αποδεκτός.

Όταν η αγάπη προσφέρεται υπό όρους.

Όταν το μήνυμα γίνεται:

«Μπορείς να ανήκεις, αρκεί να μην είσαι ακριβώς αυτό που είσαι».

Εκεί καλλιεργείται και το έδαφος για την εσωτερικευμένη ομοφοβία.

Το εξωτερικό μήνυμα «αυτό που είσαι είναι λάθος» μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε εσωτερική φωνή:

«Εγώ είμαι λάθος».

Και αυτή είναι μία πολύ διαφορετική πληγή.

Δεν αφορά μόνο το τι πιστεύουν οι άλλοι για εμένα.

Αφορά το τι αρχίζω να πιστεύω εγώ για τον ίδιο μου τον εαυτό.

Όταν το δόγμα πληγώνει

Το άρθρο αυτό γράφτηκε τον Ιανουάριο του 2024, μέσα σε μία περίοδο έντονου δημόσιου διαλόγου στην Ελλάδα γύρω από τον πολιτικό γάμο των ομόφυλων ζευγαριών και τη γονεϊκότητα.

Μέσα σε αυτόν τον δημόσιο διάλογο, αρκετοί ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι βρέθηκαν εκτεθειμένοι ξανά και ξανά σε λόγο που αμφισβητούσε όχι μόνο συγκεκριμένα δικαιώματα αλλά, πολλές φορές, την ίδια την εγκυρότητα των σχέσεων και των ταυτοτήτων τους. Επικολλημένο κείμενο

Και αυτό μπορεί να γίνεται ακόμη πιο επώδυνο για ανθρώπους που ταυτόχρονα είναι ΛΟΑΤΚΙ+ και πιστοί.

Για ανθρώπους που δεν θέλουν να αποκηρύξουν ούτε τη σεξουαλικότητα ή το φύλο τους ούτε την πνευματική τους ζωή.

Που χρειάζονται και τις δύο κοινότητες.

Που θέλουν να ανήκουν και στις δύο.

Και όμως νιώθουν ότι καλούνται να επιλέξουν.

Αυτός ο διχασμός μπορεί να γίνει βαθύς.

Γιατί το δίλημμα δεν είναι απλώς ανάμεσα σε δύο «απόψεις».

Είναι ανάμεσα σε δύο κομμάτια του εαυτού.

Η πνευματικότητα δεν είναι ο εχθρός

Εδώ θέλω να κάνω μία σημαντική διάκριση.

Δεν θεωρώ ότι η ανάγκη για πνευματικότητα είναι από μόνη της τραυματική.

Οι άνθρωποι εδώ και αιώνες στρέφονται στη θρησκευτικότητα και στην πνευματικότητα για να νοηματοδοτήσουν τη ζωή, τον θάνατο, τη μοναξιά, την απώλεια, το άγνωστο και τη σχέση τους με κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους.

Για πολλούς ανθρώπους, η πίστη προσφέρει παρηγοριά, νόημα, ελπίδα, δύναμη, κοινότητα και σύνδεση. Επικολλημένο κείμενο

Εκεί όπου μπορεί να γεννηθεί η πληγή είναι όταν μία θρησκευτική κοινότητα ή ερμηνεία χρησιμοποιεί αυτή την ανάγκη για να απαιτήσει από τον άνθρωπο να ακρωτηριάσει πλευρές του εαυτού του.

Ίσως λοιπόν ο τίτλος «Όταν το δόγμα πληγώνει» να μην αφορά τελικά την πνευματικότητα.

Αφορά περισσότερο αυτό που συμβαίνει όταν οι άνθρωποι μετατρέπουν μία πνευματική παράδοση σε σύστημα απόλυτου ελέγχου.

Όταν η πίστη γίνεται φόβος.

Όταν η κοινότητα γίνεται απειλή εξοστρακισμού.

Όταν η καθοδήγηση γίνεται χειραγώγηση.

Όταν η αγάπη γίνεται υπό όρους.

Και όταν ο Θεός παρουσιάζεται στον άνθρωπο ως κάποιος που μπορεί να τον αγαπήσει μόνο αν πρώτα πάψει να είναι αυτό που είναι.

Προς μία διαφορετική σύνθεση

Για αρκετούς ανθρώπους η επούλωση μπορεί να σημαίνει απομάκρυνση από μία θρησκευτική κοινότητα.

Για άλλους μπορεί να σημαίνει την αναζήτηση ενός διαφορετικού πνευματικού χώρου.

Για κάποιους άλλους μπορεί να σημαίνει μία προσωπική επαναδιαπραγμάτευση της πίστης τους.

Δεν υπάρχει ένας δρόμος.

Σημασία έχει να υπάρξει χώρος ώστε ο άνθρωπος να μη χρειάζεται να εξαφανίσει ένα κομμάτι του για να κρατήσει ζωντανό κάποιο άλλο.

Να μπορεί να πει:

«Η σεξουαλικότητά μου δεν ακυρώνει την πνευματικότητά μου».

«Η πίστη μου δεν χρειάζεται να με οδηγεί στην απόρριψη του σώματος και της επιθυμίας μου».

«Μπορώ να αναζητήσω μία σχέση με το ιερό χωρίς να χρειάζεται να μισώ τον εαυτό μου».

Και για τους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σε τέτοιου είδους συγκρούσεις, η φροντίδα μπορεί να σημαίνει σύνδεση με ανθρώπους και κοινότητες όπου μπορούν να ανήκουν χωρίς να κρύβονται, επαφή με υποστηρικτικά πρόσωπα, όρια απέναντι σε κακοποιητικό δημόσιο ή ιδιωτικό λόγο και, όπου χρειάζεται, έναν ασφαλή θεραπευτικό χώρο όπου αυτή η σύγκρουση μπορεί να αποκτήσει λόγο χωρίς άλλη ντροπή και καταδίκη. Επικολλημένο κείμενο

Γιατί ίσως το ζητούμενο δεν είναι τελικά να επιλέξει κάποιος ανάμεσα στον εαυτό του και στην ανάγκη του για πνευματικότητα.

Ίσως το ζητούμενο είναι να μπορέσει να βρει — ή να δημιουργήσει — έναν χώρο μέσα στον οποίο δεν θα χρειάζεται να προδώσει τον έναν για να κρατήσει ζωντανό τον άλλον.

Από: Χριστίνα Πανταζή

Βιβλιογραφία και Πηγές:

Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό New York Times Magazine https://www.nytimes.com/2011/06/19/magazine/my-ex-gay-friend.html

https://www.hrc.org/resources/what-does-the-bible-say-about-homosexuality 

Βιβλίο: When Religion Hurts You: Healing from Religious Trauma and the Impact of High-Control Religion - Laura E. Anderson

*  

https://www.iflscience.com/samesex-parenting-in-the-animal-kingdom-how-common-is-it-62807

https://www.dw.com/en/10-animal-species-that-show-how-being-gay-is-natural/g-39934832